30 Αυγ 2011

Ορυκτός πλούτος, αλήθειες και ψέματα



«Με τις πορδές δεν βάφονται τ' αυγά»
Σκαρίμπας

Ο κ. Νικόλαος Αρβανιτίδης, δρ. οικονομικός γεωλόγος του ΙΓΜΕ, έχει αναφέρει σε άρθρα του ότι η μεταλλευτική αξία των βεβαιωμένων αποθεμάτων νικελίου, ψευδαργύρου, μολύβδου, χαλκού, χρυσού και αργύρου στη Μακεδονία και τη Θράκη, με βάση τις τρέχουσες τιμές των μετάλλων, ανέρχεται περίπου σε 20 δισ. ευρώ. Το θέμα του ορυκτού πλούτου δεν μπορούμε να το προσεγγίσουμε μόνο στις ποσοτικές διαστάσεις του, με το να εκτιμήσουμε δηλαδή αν και πόσος υπάρχει. Το ερώτημα είναι τι σημαίνει αυτός ο πλούτος για τη χώρα μας, πόσος και με ποια κριτήρια και προϋποθέσεις μπορεί να αξιοποιηθεί...

Του ΝΙΚΟΥ ΓΕΩΡΓΑΚΑΚΗ (αναδημοσίευση από την Αυγή)

Σε πρόσφατο (12.6) άρθρο του με τίτλο: “Πατριωτισμός δεν είναι μόνο να θέλεις…», ο φίλος δημοσιογράφος της "Αυγής" Δημήτρης Χρήστου (Δ.Χ.) άνοιξε το θέμα του μοντέλου ανάπτυξης, που, αν και πρωτεύον, τόσο από τον πολιτικό μας φορέα (ΣΥΝ), όσο και την "Αυγή" έχει υποτιμηθεί παρά το γεγονός ότι βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη.
Όσοι ασχολούμαστε με την οικονομική πολιτική και ασκούμε αυστηρή κριτική για το μοντέλο ανάπτυξης που έχουν διαμορφώσει οι κυβερνήσεις μας, ώς σήμερα, εισπράττουμε μονίμως και όχι άδικα το ερώτημα: Καλά, και εσείς τι προτείνετε;
Πρέπει να παραδεχτούμε αυτοκριτικά ότι έχει βάση η κριτική, γιατί και στο πρόγραμμά μας το θέμα του μοντέλου ανάπτυξης είναι αδύνατο. Με την πρώτη ευκαιρία προτίθεμαι ναα παρέμβω, εμπλουτίζοντας, πιστεύω, τους προβληματισμούς του Δ.Χ., όμως στο σημείωμα αυτό θα αναφερθώ στο θέμα του ορυκτού πλούτου και στο πόσο μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη της χώρας. Γύρω από τον ορυκτό πλούτο, που δεν μπορεί να αγνοηθεί στη συζήτηση για την ανάπτυξη της χώρας, διεξάγεται πλούσια συζήτηση και είναι σημαντικό να υπάρχει αντικειμενική γνώση γι' αυτόν.
Σε αρκετά μέσα ενημέρωσης δίνεται η εικόνα ότι διαθέτουμε τεράστιο πλούτο, τόσο σε πετρέλαια όσο και σε άλλα ορυκτά.
Είναι όμως ορθή αυτή η εντύπωση;

Η χώρα μας, όπως είναι γνωστό, από αρχαιοτάτων χρόνων, φιλοξενούσε, και σε σημαντικό βαθμό φιλοξενεί ακόμη, αρκετά κοιτάσματα σημαντικών ορυκτών υλών (το άρθρο δεν καταπιάνεται με ενεργειακές ύλες, πετρέλαιο, λιγνίτη κ.λπ.). Σε βιβλία ιστορίας αλλά και σε εκδόσεις που αναφέρονται στον ορυκτό μας πλούτο (π.χ. του Συνδέσμου Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων) γίνεται λόγος για μεταλλεία της αρχαιότητας, από τα οποία εξορύσσονταν πρώτες ύλες και στη συνέχεια χρησιμοποιούνταν για την κοπή νομισμάτων, την παραγωγή οικιακών σκευών, γεωργικών εργαλείων, σε αγάλματα, σε πολεμικά αντικείμενα (ασπίδες κ.λπ.).
Αρκετά δεδομένα έχουμε και από την εκμετάλλευση ορυκτών υλών τον 19ο αιώνα (π.χ. στο Λαύριο και αλλού).
Τις τελευταίες δεκαετίες έχει πραγματοποιηθεί συστηματική ερευνητική εργασία, κυρίως από το ΙΓΜΕ και σε κάποιον βαθμό από ιδιώτες, ώστε να έχουμε, πλέον, αρκετά αντικειμενική εικόνα των δεδομένων του υπάρχοντος ορυκτού πλούτου.
Όμως, παρά τη μακραίωνη εκμετάλλευση ορυκτών πρώτων υλών (ΟΠΥ), ενώ κάποιες ορυκτές ύλες σε ορισμένες περιοχές έχουν εξαντληθεί ή σχεδόν εξαντληθεί, υπάρχουν ακόμη ποσότητές τους που μπορούν να τύχουν εκμετάλλευσης, υπό προϋποθέσεις, για κάποια χρόνια ή ακόμη και για δεκαετίες. Σε αντίθεση με τα πετρέλαια, ο υπόλοιπος ορυκτός πλούτος έχει ερευνηθεί συστηματικότερα από το ΙΓΜΕ την περίοδο 1976 -1990, και έχει τύχει εκμετάλλευσης σε σημαντικό βαθμό. Βεβαίως, δεν είναι απίθανο να υπάρχουν κι άλλα άγνωστα ακόμη κοιτάσματά του.

Υφιστάμενα αποθέματα ορυκτών υλών
Τις τελευταίες δεκαετίες οι σημαντικότερες ύλες που έτυχαν εξόρυξης στη χώρα μας ήταν κυρίως ο βωξίτης (παραγωγή αλουμινίου), οι λευκόλιθοι (για πυρίμαχα τούβλα, οι λατερίτες (παραγωγή σιδηρονικελίου, οι χρωμίτες (παραγωγή σιδηροχρωμίου), μάρμαρα, μικτά θειούχα για παραγωγή χαλκού, μολύβδου, κασσιτέρου, ασημιού αλλά και λιπασμάτων κ.ά.
Με βάση πρόσφατες εκθέσεις που έχουν παρουσιάσει στελέχη του ΙΓΜΕ αλλά και ο υφυπουργός Μανιάτης, επιβεβαιώνεται η παραπάνω αναφορά μας, ότι δηλαδή υφίσταται ακόμη αρκετός ορυκτός πλούτος, χωρίς όμως, εκτός περιπτώσεων, να είναι δυνατή μία επακριβής αξιολόγησή του.
Επίσης ο γενικός διευθυντής του ΙΓΜΕ έχει επανειλημμένα κάνει λόγο για τις λεγόμενες σπάνιες γαίες, που φιλοξενούνται στο υπέδαφός μας, όπως το τιτάνιο, το θόριο και περίπου άλλα 100 είδη μικρομεταλλευμάτων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε βολλαστονίτες, ζεόλιθους, τάλκη, χαλαζίες και φυσικό ανθρακικό ασβέστιο.
Ο κ. Νικόλαος Αρβανιτίδης, δρ. οικονομικός γεωλόγος του ΙΓΜΕ, έχει αναφέρει σε άρθρα του ότι η μεταλλευτική αξία των βεβαιωμένων αποθεμάτων νικελίου, ψευδαργύρου, μολύβδου, χαλκού, χρυσού και αργύρου στη Μακεδονία και τη Θράκη, με βάση τις τρέχουσες τιμές των μετάλλων, ανέρχεται περίπου σε 20 δισ. ευρώ.
Δεν γνωρίζω τη μεθοδολογία της προαναφερθείσας αποτίμησης της μεταλλευτικής αξίας των εναπομεινάντων κοιτασμάτων, όμως, με βάση τα υπάρχοντα δεδομένα, οι προσδοκίες για μελλοντικά έσοδα αφορούν πράγματι την αξιοποίηση του χρυσού, αργύρου, χαλκού και πολύ λιγότερο άλλων μετάλλων.
Να επισημάνουμε εδώ πως, ανεξαρτήτως, αν είναι ακριβής η προαναφερθείσα αξία, αυτό που είναι ακόμη δυσκολότερο να εκτιμηθεί είναι ποιο θα ήταν το όφελος του Δημοσίου από την αξιοποίηση των εν λόγω κοιτασμάτων, όταν αυτή πραγματοποιηθεί, και επομένως η συμβολή στην αποπληρωμή του χρέους που έχει καταστεί επείγον θέμα της οικονομίας σήμερα.

Όμως, δεν είμαστε Ελντοράντο
Με βάση τα δεδομένα για τα μεταλλεύματα, που είναι αρκετά, σε αντίθεση με τα πετρέλαια, δεν έχουν βάση αλλά απέχουν πολύ από την πραγματικότητα προσεγγίσεις που έχουν παρουσιαστεί από Χαρδαβέλλα, από ΛΑΟΣ και άλλους, που εκτιμούν ότι έχουμε τόσο πλούτο ώστε μπορούμε μάλιστα να ξεχρεώσουμε πολλαπλώς το ελληνικό χρέος.
Η αντικειμενική εκτίμηση, με βάση τα δεδομένα των αρμόδιων φορέων (π.χ. ΙΓΜΕ), και ειδικών στα πετρέλαια (αρθρογραφία Δ. Μπαμπασίκα σε "Αυγή") είναι πως η Ελλάδα δεν είναι γενικώς Ελντοράντο ούτε σε πετρέλαια, ούτε σε μεταλλεύματα, με την επισήμανση ότι στα πετρέλαια η έρευνα είναι αρκετά πιο καθυστερημένη.
Όμως, όσον αφορά τον ορυκτό, μη ενεργειακό πλούτο, τα πράγματα είναι πιο σαφή: γνωρίζουμε με σχετική ακρίβεια τι μπορούμε να περιμένουμε. Είναι ο αναξιοποίητος ορυκτός πλούτος σε Χαλκιδική και Έβρο (χρυσός, άργυρος κ.λπ.) και τα κοιτάσματα που ήδη τυχαίνουν εκμετάλλευσης (π.χ. βωξίτες, νικέλια, μάρμαρα, βιομηχανικά ορυκτά) ώς την οριστική ολοκλήρωση της εξόρυξής τους.
Βεβαίως υπάρχουν και κοιτάσματα (π.χ. χρωμιτών) που κάτω από ορισμένες οικονομικές και πολιτικές συγκυρίες (π.χ. το 1990) εγκαταλείφθηκε η εκμετάλλευσή τους, δεν αποκλείεται όμως, κάποια στιγμή, να επανεκτιμηθεί η δυνατότητα επανεκκίνησης της αξιοποίησης αυτών των κοιτασμάτων. Όμως αυτό προϋποθέτει πολιτική βούληση και σχεδιασμό ώστε να εκτιμηθεί αν είναι ρεαλιστική μια τέτοια εκμετάλλευση.
Για τέτοιου είδους εγκαταλελειμμένα κοιτάσματα επιβάλλεται ολοκληρωμένος σχεδιασμός και πιθανώς επανενεργοποίηση κάποιου δημόσιου φορέα με δεδομένο ότι, άλλωστε, εδώ και δύο δεκαετίες, εκτός εξαιρέσεων, δεν έχει φανεί ενδιαφέρον από ιδιωτικούς φορείς.
Βεβαίως, αν συγκρίνουμε την Ελλάδα με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, θα μπορούσαμε να πούμε ότι είμαστε μια «ευλογημένη» χώρα της Ευρώπης, όμως δεν έχει νόημα να δίνεται μια πλασματική εικόνα με βάση φαντασιώσεις και όχι τα πραγματικά δεδομένα.
Συνοψίζοντας, το ελληνικό υπέδαφος φιλοξενούσε και φιλοξενεί ακόμη αρκετά μεταλλεύματα και μάλιστα σε σημαντικές ποσότητες, αν βέβαια ως βαθμό συγκρίσεως πάρουμε τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες και όχι φυσικά χώρες της Αφρικής ή της Λατινικής Αμερικής, όπου υπάρχουν πολύ μεγαλύτερες, μη συγκρίσιμες ποσότητες.

Δυνατότητες συμβολής του ορυκτού πλούτου στην περιφερειακή και γενικότερη ανάπτυξη
Το θέμα βεβαίως του ορυκτού πλούτου δεν μπορούμε να το προσεγγίσουμε μόνο στις ποσοτικές διαστάσεις του, με το να εκτιμήσουμε δηλαδή αν και πόσος υπάρχει. Το ερώτημα τι σημαίνει αυτός ο πλούτος για τη χώρα μας, πόσος και με ποια κριτήρια και προϋποθέσεις μπορεί να αξιοποιηθεί, είναι πολύ βασικό θέμα, για το οποίο, όμως, δεν θα αναφερθούμε εδώ. Θα αναφέρουμε, όμως, κάποιες παραμέτρους για τις οποίες υπάρχει ασαφής εικόνα.
Να κατανοηθούν δηλαδή οι δυνατότητες που παρέχει ο ορυκτός πλούτος στην ανάπτυξη, σε σχέση με τις αδυναμίες του υφισταμένου μοντέλου με τα χαρακτηριστικά της αποβιομηχάνισης και γενικότερα της παραγωγικής αποδιάρθρωσης της χώρας μας.
Ποιες είναι λοιπόν οι δυνατότητες συμβολής του ορυκτού πλούτου στην ανάπτυξη;
O ορυκτός πλούτος τροφοδοτεί με τα απαραίτητα υλικά - πρώτες ύλες μια σειρά από σημαντικούς κλάδους, όπως την παραγωγή ενέργειας, την τσιμεντοβιομηχανία, τις κατασκευές, τη βιομηχανία αλουμινίου κ.λπ.
Ο ορυκτός πλούτος έχει μεγάλη σημασία στην περιφερειακή ανάπτυξη γιατί βρίσκεται σε όλη την επικράτεια και όχι συγκεντρωμένος στα αστικά κέντρα. Αλλού βρίσκονται οι λιγνίτες, αλλού το νικέλιο, οι βωξίτες, τα μάρμαρα, ο χρωμίτης, το πετρέλαιο, τα βιομηχανικά ορυκτά κ.λπ. Μπορεί λοιπόν να βοηθήσει συνολικά στην περιφερειακή ανάπτυξη.
Η εξορυκτική δραστηριότητα είναι ελάχιστα ενεργοβόρος.
Συμβάλλει σημαντικά στην απασχόληση είτε άμεσα (στα μεταλλεία, όπου η απασχόληση κινείται για δεκαετίες πάνω από 20.000) είτε έμμεσα στη βιομηχανία και τις κατασκευές (απασχόληση εκατοντάδων χιλιάδων εργαζομένων).
Συμβάλλει σε σημαντικό βαθμό στην εξαγωγική δραστηριότητα. Έχει έντονο εξωστρεφή χαρακτήρα, αφού οι εξαγωγές αντιπροσωπεύουν πάνω από το 65% των πωλήσεών του, κατέχοντας ηγετικές θέσεις στην ευρωπαϊκή αλλά και στην παγκόσμια αγορά, ενώ η μεγάλη εμπειρία και η προηγμένη τεχνολογία των ελληνικών μεταλλευτικών - εξορυκτικών επιχειρήσεων έχει οδηγήσει αρκετές από αυτές στην επέκταση της παραγωγικής τους δραστηριότητας και εκτός Ελλάδας, από Αμερική μέχρι Ασία.
Τα μεταλλεία στη πλειοψηφία τους βρίσκονται σε ορεινές και μεσογειακές περιοχές.
Τα μεταλλεία δεν μεταναστεύουν (από τη φύση τους) σε αναζήτηση φτηνού εργατικού δυναμικού, όπως γίνεται με άλλες επιχειρήσεις.
Η ύπαρξη μιας δυνατής μεταλλευτικής επιχείρησης μπορεί να λειτουργήσει σαν συντελεστής ασφάλειας και αναζωογόνησης του περιαστικού και δασικού τοπίου.
Η αξιοποίηση παλαιών μεταλλευτικών εγκαταστάσεων (Λαύριο, Λιγνιτωρυχείο Αλιβερίου, περιοχή Κακάβου Εύβοιας) μπορούν να δημιουργήσουν πόλους έλξης και αξιόλογης επιχειρηματικής δραστηριότητας στον τομέα της αναψυχής και του θεματικού τουρισμού.

Προϋποθέσεις και μέτρα για την αξιοποίηση του Ορυκτού πλούτου (Ο.Π.).
Δώσαμε ως εδώ, συνοπτικά, την εικόνα για τον ορυκτό πλούτο που διαθέτει η χώρα και τον ρόλο που μπορεί να παίξει στην ανάπτυξη της χώρας. Στη συνέχεια θα εξετάσουμε αν και με ποιες προϋποθέσεις μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη αυτή.

Πολιτική βούληση
Πρώτη και βασική προϋπόθεση, είναι η σαφής πολιτική βούληση της κυβέρνησης για αξιοποίηση του. Η συνειδητοποίηση από την κοινωνία αλλά και τις κυβερνήσεις, ότι η αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου αφορά μια σημαντική παραγωγική δραστηριότητα.
Αυτό δεν είναι εύκολο σήμερα, γιατί, σε αντίθεση με την κρατούσα ως τα τέλη περίπου της δεκαετίας ’80 άποψη, όπου ασκούσε γοητεία η εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου, την τελευταία εικοσαετία, παρατηρούμε απαξίωση της σημασίας του από καθυστερημένες, απόλυτες προσεγγίσεις που εναντιώνονται καθολικά σε κάθε μεταλλευτική δραστηριότητα. Βεβαίως, επισημαίνουμε, ότι υπάρχει βάση σε αυτή την εναντίωση, γιατί επιχειρηματίες του κλάδου κατά το παρελθόν και κατά κανόνα, δεν σεβάστηκαν το περιβάλλον, τους εργάτες (πολλά ατυχήματα ακόμη και θανατηφόρα), δεν αντιμετώπισαν ορθολογικά αλλά ληστρικά τον ορυκτό πλούτο.
Όμως, είναι, διαφορετικό θέμα, ο τρόπος που αξιοποιείται ο ορυκτός πλούτος και διαφορετικό η απόλυτη εναντίωση στην εκμετάλλευσή του. Στην παραγωγική δραστηριότητα, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις που οφείλουμε να είμαστε απόλυτοι(π.χ. πυρηνικά, αμίαντος), πρέπει να υπάρχει θετική προσέγγιση, βεβαίως υπό συγκεκριμένους όρους.
Ειδικά για μεταλλεία και λατομεία που αφορούν μηχανικές και όχι χημικές διεργασίες δεν πρέπει γενικά και εξ αρχής να είμαστε αρνητικοί.
Ακόμη και σε περιπτώσεις δραστηριοτήτων, όπου έχουμε χημικές διεργασίες, χρειάζεται προσεκτική αντιμετώπιση, όμως δεν είναι δυνατό μετά από τέτοια αποβιομηχάνιση και παραγωγική υποβάθμιση που έχει συντελεστεί στη χώρα μας και με δεδομένη την εκτίναξη της ανεργίας που εξελίσσεται στο υπ’ αριθμό ένα πρόβλημα, να προσεγγίζεται με απόλυτα απορριπτική θέση η μεταλλευτική δραστηριότητα. Οφείλουμε να έχουμε θετική προσέγγιση στις παραγωγικές δράσεις, βεβαίως με σαφείς όρους και με επισταμένο έλεγχο σε όλη τη διάρκεια του συγκεκριμένου έργου.
Ο σκεπτικισμός και η όποια επιφύλαξη, δεν πρέπει να οδηγεί σε ΠΛΗΡΗ ΑΡΝΗΣΗ. Δεν είναι δυνατό να διαβάζουμε στην ΑΥΓΗ για μάστιγα(!) των μεταλλείων. Αυτή η έκφραση, όταν εκφέρεται γενικά, εκφράζει τουλάχιστον άγνοια γι' αυτόν που την εκφέρει.
Όποιος την εκφέρει, αποδεικνύει πως δεν έχει παρατηρήσει καμιά φορά το σπίτι του, ώστε να δει, ότι, με εξαίρεση τα ξύλινα αντικείμενα, όλα τα άλλα είναι από υλικά που προέρχονται από το έδαφος και υπέδαφος; Από μεταλλεία και λατομεία. Από εξορυκτικές δηλαδή δράσεις. Μήπως προτείνουμε επιστροφή στις σπηλιές ή μήπως προτείνουμε όλες αυτές οι αναγκαίες για τη διαβίωση μας πρώτες ύλες να εξορύσσονται σε χώρες του τρίτου κόσμου, όπου έχουμε δεύτερης κατηγορίας κατοίκους και εργάτες;!
Ο φορέας των μεταλλευτικών επιχειρήσεων (ΣΜΕ), διακηρύττει τα τελευταία χρόνια, ότι προσεγγίζει με ευαισθησία τα θέματα περιβάλλοντος. Ας μην το θεωρήσουμε δεδομένο και ας υπάρχει και από πλευράς εργαζομένων και κράτους έλεγχος στη δράση τους ώστε να αξιολογηθεί η διακηρυσσόμενη ευαισθησία όμως δεν είναι δυνατό να εγκαταλειφθεί η δραστηριότητα αυτή.

Χάραξη του κατάλληλου αναπτυξιακού μοντέλου
Το σημερινό αναπτυξιακό μοντέλο με την υπερδιόγκωση των υπηρεσιών είναι τελείως στρεβλό και αναποτελεσματικό. Επίσης αποτελεί στρέβλωση η μονομέρεια προς τον Τουρισμό και η καλλιέργεια τις τελευταίες δεκαετίες, οράματος, Τουριστικού Ελντοράντο.
Δεν υιοθετούμε την αντίληψη που υπάρχει σε ορισμένες τοπικές κοινωνίες για «Ελλάδα μόνο τουριστική». Είναι επικίνδυνη αντίληψη που οδήγησε σε άναρχη δόμηση, ρύπανση των ακτών και υποβάθμιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Σήμερα, ιδιαίτερα λόγω και της οικονομικής κρίσης που περνά η χώρα μας, αλλά και όλες σχεδόν οι χώρες, πέρα της συμφωνίας για μεγαλύτερο έλεγχο των αγορών (ιδιαίτερα του χρηματοπιστωτικού συστήματος) είναι αναγκαίο ένα αναπτυξιακό μοντέλο που θα στοχεύει στην αξιοποίηση των σημαντικών πόρων που διαθέτει η χώρα, των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων, μοντέλο δηλαδή προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά της χώρας.
Τα κόμματα, οι περισσότεροι κοινωνικοί φορείς αλλά και το ΠΑΣΟΚ με τη νέα «ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ» περί πράσινης ανάπτυξης, συμφωνούν σήμερα στην ανάγκη ενός άλλου οικονομικού μοντέλου. Αυτό όμως πρέπει να συγκεκριμενοποιηθεί. Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει επανειλημμένα επισημάνει την παραγωγική υποβάθμιση της χώρας μας. Ιδιαίτερα της βιομηχανίας και γεωργίας και έχει θέσει επί τάπητος την ανάγκη νέου αναπτυξιακού μοντέλου.
Στη χάραξη του, πρέπει να επιδιώκεται η χρυσή τομή μεταξύ προστασίας περιβάλλοντος και παραγωγικών δραστηριοτήτων. Δεν πρέπει να υπάρχουν αποκλεισμοί αλλά συμπληρωματικότητα των διαφόρων στόχων του αναπτυξιακού μας μοντέλου. Όσο είναι αναγκαία η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, άλλο τόσο είναι σημαντική η βελτίωση του κοινωνικού περιβάλλοντος (π.χ. καταπολέμηση ανεργίας κ.λπ.).

Σχεδιασμός αξιοποίησης ορυκτού πλούτου
Στο πλαίσιο της συνολικής εθνικής αναπτυξιακής πολιτικής, αποτελεί αναγκαιότητα η δημιουργία εξειδικευμένης και στοχευμένης εθνικής μεταλλευτικής-εξορυκτικής πολιτικής. Στην αξιοποίηση του Ο.Π. που τις τελευταίες δεκαετίες συμβάλλει κυρίως ο ιδιωτικός τομέας, μπορεί να συνεισφέρει και ο δημόσιος τομέας ο οποίος έχει δραστηριοποιηθεί στο παρελθόν.
Βεβαίως, είναι πρόχειρο, να προτείνει κάποιος, επανασύσταση φορέων από το παρελθόν, όπως η ΕΛΕΒΜΕ όμως πρέπει να εξεταστεί το θέμα δημόσιων φορέων προώθησης της μεταλλευτικής δραστηριότητας. Θα πρέπει να υπάρξει ενίσχυση της δραστηριότητας αυτής, όχι με την έννοια των χαριστικών επιχορηγήσεων αλλά με την δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος.
Να ζητηθούν γνώμες και προτάσεις κρατικών φορέων και ειδημόνων που μπορούν να συμβάλλουν στον σχεδιασμό αξιοποίησης, όπως είναι το ΙΓΜΕ, καθηγητές ΑΕΙ, επιμελητήρια(ΤΕΕ, ΓΕΩΤΕΕ κ.λπ.)
Αν και μπορεί να πει κάποιος ότι η έρευνα ότι έχει σε μεγάλο βαθμό προωθηθεί πρέπει να συμπληρωθεί εκεί όπου εγκαταλείφθηκε και δεν έχει ολοκληρωθεί.

Υπέρβαση αντιπαραθέσεων
Σημαντική προϋπόθεση στην αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου είναι, το ξεπέρασμα εχθρικού κλίματος απέναντι στη δραστηριότητα αυτή. Να επικρατήσει άλλο κλίμα, θετικότερη στάση από τις περιβαλλοντικές οργανώσεις και τις τοπικές κοινωνίες. Να υπάρξει σύγχρονη προσέγγιση και συμβιβασμοί κυρίως από ΣΜΕ και ΣΕΒ αλλά και από το περιβαλλοντικό κίνημα. Σε αυτό θα συμβάλει η υπέρβαση αρνητικών πλευρών της μεταλλευτικής δραστηριότητας κατά το παρελθόν.
Η εμπειρία του παρελθόντος έχει δείξει, ανύπαρκτο έως κακό έλεγχο Ασφαλείας και Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Ανεπαρκή έλεγχο από την Επιθεώρηση Μεταλλείων και Λατομείων, αλλά και την επιθεώρηση εργασίας. Ληστρική εκμετάλλευση, ατυχήματα, όχι αποκατάσταση των περιβαλλοντικών αστοχιών. Θα πρέπει λοιπόν να υπάρχει διαρκής έλεγχος από κοινή επιτροπή εταιρείας, εργαζομένων και τοπικής κοινωνίας της μεταλλευτικής δραστηριότητας.
Είναι αναγκαίο να επικρατήσει άλλο κλίμα, με διάλογο και με δέσμευση για σεβασμό στο περιβάλλον, στους κανόνες υγιεινής και ασφάλειας. Επιβάλλεται διαρκής έλεγχος που θα επιβεβαιώνει ότι υλοποιούνται συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τήρηση των κανονισμών και περιβαλλοντικών δεσμεύσεων. Σημαντικότατο ρόλο στην υπέρβαση των αντιπαραθέσεων θα παίξει ο χωροταξικός σχεδιασμός της χώρας.

Παραδείγματα από τη διεθνή εμπειρία
Στην αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου θα συμβάλλει η μεταφορά εμπειριών από άλλες αναπτυγμένες χώρες. Έχουμε παραδείγματα στη δυτική Ευρώπη και τις Σκανδιναβικές χώρες, που είχαν ή έχουν ισχυρή μεταλλευτική βιομηχανία, και πουθενά δεν έχουν αναφερθεί περιβαλλοντικά προβλήματα λόγω της εκμετάλλευσης του υπεδάφους. Ούτε τα λατομεία της Καράρα αλλά ούτε και τα χαλκωρυχεία της Σεβίλλης μείωσαν τον τουρισμό σε Ιταλία και Ισπανία.

Ορθολογική αξιοποίηση των κοιτασμάτων ορυκτών υλών
Επιβάλλεται ορθολογική και μεθοδική αξιοποίηση και όχι πρόχειρη και Fast Track με στόχο το γρήγορο κέρδος. Έτσι θα προκύψει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, τόσο οικονομικό, αφού δεν θα έχουμε ληστρική εκμετάλλευση, όσο και περιβαλλοντικό.

Συγκεκριμένες προτάσεις
Με αποσαφηνισμένο το αναπτυξιακό μοντέλο και τη χωροθέτηση δραστηριοτήτων, επιβάλλεται απλούστευση διαδικασιών για προώθηση μεταλλευτικών επενδύσεων.
Είναι απαράδεκτο να υφίσταται τέτοια χρονοβόρα διαδικασία αδειοδοτήσεων.
Ο μέσος όρος χρόνου για την εξασφάλιση μιας άδειας στην Ελλάδα είναι περίπου 6-7 χρόνια, όταν στην Ευρώπη γνωρίζεις αν θα την πάρεις ή όχι σε 6-7 μήνες.
Στην κατεύθυνση τόνωσης της μεταλλευτικής δραστηριότητας είναι σκόπιμη η υιοθέτηση της Ευρωπαϊκής πολιτικής (Verheugen), που προβλέπει την προώθηση βιώσιμου εφοδιασμού της Ε.Ε. με πρώτες ύλες από ευρωπαϊκές πηγές.

Συμπέρασμα. Υπάρχουν αντικειμενικές δυνατότητες να αξιοποιηθεί ορθά ο ορυκτός πλούτος και να συμβάλλει στην ανάπτυξη όπως την αντιλαμβάνεται η αριστερά, δηλαδή συνδυασμένη με την κοινωνική πρόοδο, την αποτελεσματική περιβαλλοντική διαχείριση, την αποκέντρωση, τη συνεισφορά στην αύξηση της απασχόλησης.
Όμως το όφελος που μπορούμε να προσδοκούμε από τον Ο.Π. σχετίζεται με το αν ισχύουν οι προϋποθέσεις που προαναφέραμε.
Ο οικονομικός παράγοντας είναι ευνοϊκός αν και δεν καθορίζει τα πάντα. Η εξέλιξη των τιμών τα τελευταία χρόνια και ως σήμερα, ευνοούν την εκμετάλλευση των ορυκτών υλών, όμως οι άλλες παράμετροι (μοντέλο ανάπτυξης, αντιπαραγωγικό κλίμα, πολιτική βούληση και σχεδιασμός) είναι αρνητικοί και καθιστούν προβληματική τη μεταλλευτική δραστηριότητα.
Επομένως, με βάση τα παραπάνω, το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι το πόσο ορυκτό πλούτο έχουμε, αλλά το πόσο ορυκτό πλούτο μπορούμε να αξιοποιήσουμε. Εδώ η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί τεχνοκρατικά, αλλά πολιτικά. Ο προς αξιοποίηση ορυκτός πλούτος μπορεί να αποδειχτεί σημαντικός για την οικονομία ή και ΜΗΔΕΝΙΚΟΣ, πάντα σε σχέση με το πως θα λάβουν σάρκα και οστά, οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις. Θα πρέπει βεβαίως να απομυθοποιήσουμε εκτιμήσεις ορισμένων «ειδικών» επιστημόνων που ταυτίζουν γεωλογικά αποθέματα με τα οικονομικώς εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα, αυτά δηλαδή που με τεχνικοοικονομικούς αλλά και πολιτικούς θα προσθέταμε όρους μπορούν πράγματι να αξιοποιηθούν. Με βάση τη συνολική μας προσέγγιση, αποτελεί μύθο η φιλολογία για ορυκτό πλούτο αμύθητης αξίας που μπορεί να μας σώσει τελείως και μάλιστα να ξεχρεώσουμε με αυτόν, το όποιο χρέος της χώρας μας.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

LinkWithin

Related Posts with Thumbnails