Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Δημοκρατία, Αυτονομία, Οικονομία


ΤΟΥ ΕΥΚΛΕΙΔΗ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΥ*
Στην κυρίαρχη προσέγγιση η οικονομία είναι εν δυνάμει σταθερή - μπορεί να αντιμετωπίσει ενδεχόμενες κρίσεις με τις δικές της δυνάμεις. Αντιθέτως, η πολιτική αποτελεί τη βασικότερη πηγή κλυδωνισμών, και άρα η οικονομία πρέπει να προστατευτεί από την επιζήμια επίδραση των πολιτικών και των συντεχνιών. Τη δεκαετία του ενενήντα οι εκσυγχρονιστές του Τρίτου Δρόμου πρόσθεσαν ένα επιπλέον επιχείρημα στο αντιδημοκρατικό οπλοστάσιο: καθώς η ευημερία προχωρά, τα άτομα γίνονται όλο και πιο αναστοχαστικά, απορρίπτουν τις συλλογικές ταυτότητες και περιορίζουν την ενασχόλησή τους με τα κοινά αφήνοντας τους ειδικούς να ασχοληθούν με τα, κατά βάση τεχνοκρατικά, ζητήματα της οικονομίας.
Ζούμε τις συνέπειες αυτής της, κατά βάση Πλατωνικής, θεώρησης των πραγμάτων. Οι χρηματαγορές που ρύθμιζαν τις επιχειρήσεις και τις οικονομίες πριν το 2008 συνεχίζουν να επιβάλλονται, και ιδιαίτερα στην Ε.Ε. που αδυνατεί έναν χρόνο τώρα να διαμορφώσει ένα στοιχειωδώς βιώσιμο πολιτικό πλαίσιο για την επίλυση του προβλήματος του χρέους. Φαντάζομαι ότι οι ισχυροί της Ε.Ε. κωλύονται από τους κοινωνικούς και οικονομικούς νόμους που μπορεί να μην είναι «[...] ακριβώς σαν τους νόμους της φύσης, αναλλοίωτοι. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι σε κάθε χρονική περίοδο δεν ισχύουν συγχρονικά τέτοιοι νόμοι» (the books' journal, τχ. 6, Απρίλιος 2011). Ευτυχώς, όπως μας θυμίζουν οι 32 προσωπικότητες, τα άτομα μπορούνε να «τολμήσουνε», να δουλέψουν σκληρότερα, αφού αφήσουν στην άκρη ξεπερασμένες ιδέες και άσκοπες συζητήσεις για εναλλακτικές επιλογές.
Όπου η «αποπολιτικοποίηση» της οικονομίας έχει εφαρμοστεί πιο πολύ, οδήγησε στην ενίσχυση του διευθυντικού δικαιώματος και σε μεγάλες κοινωνικές ανισότητες και διακρίσεις. Κάτι που δεν σήμαινε ούτε λιγότερο κράτος ούτε λιγότερη πολιτική -ας αναλογιστούμε μόνο το πόσο χρηματοδοτούν οι τράπεζες τα κόμματα εξουσίας. Σήμανε, όμως, τη δημιουργία μιας πρωτόγνωρης κρίσης, και ένα πολιτικό σύστημα αποκομμένο από νέα δεδομένα, κοινωνικές διεργασίες και εναλλακτικές σκέψεις. Η ελίτ ξέρει καλά ότι η επιστροφή της πολιτικής δεν θα αμφισβητήσει μόνο την ασκούμενη οικονομική πολιτική, αλλά τους κοινωνικούς και πολιτικούς συσχετισμούς. Ο ρόλος της αριστεράς είναι να πείσει ότι η δημοκρατική οικονομία μπορεί να λειτουργεί αποτελεσματικά και να ανταποκριθεί στις κοινωνικές ανάγκες. Η συζήτηση πρέπει να ενσωματώσει τις δυνατότητες των συνεταιρισμών, της αυτοδιαχείρισης, της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας, ενός λιγότερο ιεραρχικού και αυταρχικού δημόσιου τομέα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα μιλήσουμε για τα παραδοσιακά οικονομικά εργαλεία. Όντως, πρέπει να πείσουμε ότι η νομισματική πολιτική πρέπει να είναι κάτω από κοινωνικό έλεγχο. Αλλά το αν αυτό ισοδυναμεί με έξοδο από το ευρώ είναι μιας δεύτερης τάξης κουβέντα, μια και ούτε σε χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Βρετανία, με το δικό τους νόμισμα και «ανεξάρτητες» κεντρικές τράπεζες, υπάρχει αυτός ο έλεγχος. Το ζήτημα για την έξοδο από το ευρώ είναι θέμα συσχετισμών και δυνατοτήτων -σε πιο επίπεδο(α) μπορεί πιο εύκολα να εδραιωθεί ο κοινωνικός έλεγχος; Μια χώρα με το δικό της νόμισμα μπορεί να έχει δυνατότητα για αυτόνομη νομισματική πολιτική, αλλά αν αναγκάζεται σε συνεχείς υποτιμήσεις, αυτή η αυτονομία δεν έχει και πολύ νόημα (όπως έχει δείξει και η ελληνική εμπειρία εξάλλου). Από την άλλη, ενώ η υποτίμηση, υπό προϋποθέσεις, αποτελεί χρήσιμο βραχυπρόθεσμο εργαλείο (αλλά σε βάρος των μισθωτών), σε μια νομισματική ένωση υπάρχουν εναλλακτικές - στην Ευρωζώνη, η αύξηση των μισθών στις βόρειες χώρες θα λειτουργούσε σαν υποτίμηση για τις χώρες του Νότου, με καλύτερες επιπτώσεις για τους εργαζόμενους και των δύο περιφερειών. Παρόμοια επίπτωση θα είχε ένα μεγάλο επενδυτικό πρόγραμμα, ένα νέο σχέδιο Μάρσαλ όπως έχει υποστηριχτεί, που θα αύξανε την παραγωγικότητα στις χώρες του Νότου. Επιπλέον, η δυνατότητα αυτόνομης νομισματικής πολιτικής ή υποτίμησης (δεν μπορεί να ασκείς τα δύο συγχρόνως) περιορίζεται από τις χρηματαγορές. Άρα, οποιαδήποτε στρατηγική που συνδέει την οικονομία με τη δημοκρατία πρέπει να εξηγήσει πώς θα δαμάσουμε τις χρηματαγορές. Και στο εθνικό επίπεδο, αυτό φαίνεται δύσκολο.
Η συζήτηση στις πλατείες αυτή την περίοδο έχει αναδείξει το θέμα της άμεσης δημοκρατίας. Αυτή η ατζέντα αφορά και την οικονομία και είναι κρίμα να εξαντλείται από το θέμα του ευρώ και της στάσης πληρωμών. Η ηγεμονία δεν χτίζεται μόνο για το τι λες για το τώρα, αλλά πώς συνδυάζεις το βραχυπρόθεσμο με το μεσοπρόθεσμο. Και εκεί είναι που πρέπει να πείσουμε ότι η δημοκρατία, η ενεργούς συμμετοχή και η πολιτική αποτελούν μέρος της λύσης και όχι του προβλήματος.

*Ο Ευκλείδης Τσακαλώτος είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Οι 27 σλαβομακεδόνες στελέχη του ΚΚΕ που αποφυλακίστηκαν τον Ιούνιο του 1941 από τις φυλακές της Ακροναυπλίας.

Όλα σχεδόν τα στελέχη που αποφυλακίστηκαν είχαν καταγωγή από την Μακεδονία και  ήταν κυρίως Σλαβομακεδόνες που είχαν υποστεί διώξεις και βασανιστήρια από το καθεστώς Μανιαδάκη. Πρωταγωνιστικό ρόλο στην απελευθέρωση τους έπαιξε ο Νεδέλκος Παπανεδέλκος του οποίου η σύζυγος ήταν Γερμανίδα και μεσολάβησε στους Γερμανούς για την απελευθέρωσή τους. Ο Παπανεδέλκος πήγε στη Βουλγαρική πρεσβεία και έδωσε κατάλογο με τα ονόματα των Σλαβομακεδόνων που ήταν στη φυλακή. Πράγματι με την μεσολάβηση της Βουλγαρικής Πρεσβείας στην Αθήνα δόθηκε εντολή από τους Γερμανούς για την απελευθέρωσή τους. Ωστόσο, οι ελληνικές δωσίλογες αρχές αντέδρασαν και ενημέρωσαν τους Γερμανούς, ότι δεν πρόκειται για Βούλγαρους, αλλά για επικίνδυνους κομμουνιστές, που μόλις αποφυλακισθούν θα πάρουν όπλα εναντίον των Γερμανών. Όντως οι Γερμανοί ανακάλεσαν τη διαταγή απόλυσης τους, μόνο που ήταν πλέον αργά. Έτσι απελευθερώθηκαν οι:
1.Ανδρέας Τσίπας, αναπληρωματικό μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ, μετέπειτα Γραμματέας
2.Ανδρέας Τζίμας ή Σ…

Κι όμως, ό,τι ζητούσαμε το πήραμε…

Ήταν, χωρίς αμφιβολία, ιστορικές οι στιγμές προχθές την Κυριακή στις Πρέσπες
–Ζητούσαμε σύνθετη ονομασία με γεωγραφικό προσδιορισμό. Το πήραμε…
–Ζητούσαμε την ισχύ της έναντι όλων, και προκειμένου για το εσωτερικό της πΓΔΜ. Το πήραμε…
–Ζητούσαμε την εξαφάνιση κάθε ίχνους, κάθε «υπαινιγμού» αλυτρωτισμού. Το πήραμε…
–Ζητούσαμε την –και- συνταγματική αναθεώρηση των ως άνω από την βόρεια γείτονα. Το πήραμε…
–Ζητούσαμε την ρητή εκ μέρους της παραδοχή ότι δεν έχει την παραμικρή σχέση με την ελληνική ιστορία και τον ελληνικό πολιτισμό της αρχαίας Μακεδονίας. Το πήραμε…
–Ζητούσαμε την αναγνώριση της σλαβικής καταγωγής και της αντίστοιχης ιστορικής παράδοσης του λαού της. Το πήραμε…
–Ζητούσαμε διαβεβαίωση περί του απαραβίαστου των συνόρων. Το πήραμε…
–Ζητούσαμε παραδοχή της ανυπαρξίας μειονοτικού ζητήματος εντός των ελληνικών ορίων, που να έχει σχέση με την πΓΔΜ. Το πήραμε…
–Ζητούσαμε την κατοχύρωση του δικαιώματός μας για επικύρωση της συμφωνίας, αφού εξασφαλιστούν (και ολοκληρωθούν) οι δεσμεύσεις των…

Κατεβάστε δωρεάν έντεκα βιβλία του Αντόνιο Γκράμσι (PDF)

Κατεβάστε δωρεάν έντεκα βιβλία του Αντόνιο Γκράμσι (PDF)
Ο Αντόνιο Γκράμσι (Antonio Gramsci)-(κωμόπολη Άλες Σαρδηνίας, 22 Ιανουαρίου 1891 — Ρώμη, 27 Απριλίου 1937) ήταν Ιταλός φιλόσοφος, συγγραφέας, πολιτικός και πολιτικός επιστήμονας. Τα εργοστασιακά συμβούλια. – Αντόνιο Γκράμσι Σοσιαλισμός και κουλτούρα Παρελθόν και Παρόν Οι θέσεις της Λυών Λογοτεχνία και εθνική ζωή Κείμενα Η ζωή ενός επαναστάτη Η οργάνωση της κουλτούρας Για το Μακιαβέλι Ιστορικός υλισμός – τετράδια της φυλακής Οι διανοούμενοι